Şirkətin iştirakçısı və ya səhmdarısınız, lakin bank hərəkətlərinə və mühasibat sənədlərinə çıxışınız yoxdur. Digər ortaq və ya rəhbər mütəmadi pul çıxarır və idarəetmənin yalnız onun səlahiyyətində olduğunu deyir. İlk addım şirkətin hüquqi formasını və sizin statusunuzu dəqiq müəyyən etməkdir.
Qısa cavab: məlumat alma hüququ, sənədləri yoxlama hüququ, idarəetməyə nəzarət və məsuliyyət tələbləri ayrı hüquqi mexanizmlərdir. Səhmdar cəmiyyətdəki səhmdarla məhdud məsuliyyətli şirkətdəki iştirakçının hüquqi rejimi eyni deyil.
Şirkətin hüquqi forması niyə vacibdir?
Türk Ticarət Qanununda səhmdar cəmiyyətlər üçün məlumat və yoxlama hüquqları ilə məhdud məsuliyyətli şirkətlər üçün qaydalar fərqli maddələrdə tənzimlənir. Müraciətin kimə edilməli olduğu, hansı addımların tələb olunduğu və rədd cavabından sonra nə edilə biləcəyi şirkət növündən asılıdır.
Təsisçi/səhmdar, direktor, idarə heyəti üzvü və menecer statuslarını bir-birindən ayırmaq lazımdır. Səhmdar olmaq hər bank hesabına məhdudiyyətsiz giriş hüququ vermədiyi kimi, idarəçi olmamaq da bütün məlumat hüquqlarını aradan qaldırmır.
Məlumat tələbini konkret yazın
“Bütün hesabları göstərin” kimi geniş tələb əvəzinə müəyyən dövr, əməliyyat və sənəd növünü göstərən müraciət daha effektiv ola bilər. Məsələn, əlaqəli tərəflərə edilən ödənişlər, iştirakçı cari hesabları və konkret müqavilələr ayrıca soruşula bilər.
Kommersiya sirrinə istinad bütün məlumatın verilməsindən avtomatik imtina əsası deyil; hüququn həddi qanuni şərtlərlə qiymətləndirilir. Eyni zamanda əldə edilən məlumatların məxfiliyi və fərdi məlumatların qorunması da nəzərə alınmalıdır.
Pul çıxarışlarının hüquqi əsası yoxlanmalıdır
Ödəniş əmək haqqı, xərcin kompensasiyası, iştirakçı borcunun qaytarılması, başqa öhdəliyin ödənilməsi və ya qanuni dividend ola bilər. İzahsız pul çıxışı araşdırma tələb etsə də, təkbaşına hüquqazidd mənimsəmə demək deyil.
Şirkət vəsaitinin şəxsi aktiv kimi istifadə olunması isə idarəçilərin məsuliyyəti məsələsini yarada bilər. Şirkətin özünə dəyən zərərlə səhmdarın birbaşa şəxsi zərəri bir-birindən fərqləndirilməlidir.
Hansı sənədlər hazırlanmalıdır?
- Aktual ticarət reyestri məlumatları və nizamnamə.
- Pay/səhmlərin nisbəti və idarəetmə səlahiyyətlərini göstərən sənədlər.
- Ümumi yığıncaq, idarə heyəti və ya menecer qərarları.
- Qanuni şəkildə əldə edilmiş maliyyə hesabatları, bank və mühasibat məlumatları.
- Məlumat tələbləri, rədd cavabları və iclas protokolları.
- Şübhəli hesab etdiyiniz əməliyyatların tarix, məbləğ və təyinatı.
Sübut toplamaq üçün icazəsiz şəkildə bank hesabına və ya başqa şəxsin sisteminə daxil olmaq olmaz. Qanuni yoxlama və sübutların qorunması yollarından istifadə edilməlidir.
Mümkün hüquqi yollar
Faktlardan asılı olaraq məlumat və yoxlama hüququnun həyata keçirilməsi, korporativ qərarların mübahisələndirilməsi, idarəetmə məsuliyyəti və xüsusi audit kimi mexanizmlər gündəmə gələ bilər.
Fərqli tələblərin fərqli prosedur və müddətləri vardır. Ümumi yığıncaq qərarına etiraz ilə məlumat verilməməsinə qarşı müraciət eyni proses deyil.
Tez-tez verilən suallar
Azlıq pay sahibiyəm. Effektiv hüququm yoxdur?
Xeyr. Bəzi hüquqlar pay sahibinin statusundan birbaşa yaranır, digərləri isə müəyyən pay nisbəti və əlavə şərt tələb edə bilər.
Digər ortağın çıxardığı qədər mən də pul çıxara bilərəm?
Xeyr. Başqa əməliyyatın hüquqazidd olduğunu düşünmək sizə şirkət vəsaitindən hüquqi əsas olmadan istifadə etmək hüququ vermir.
HÜQUQİ QİYMƏTLƏNDİRMƏ
Şirkət ortağı kimi hüquqlarınızı qiymətləndirək
Hüquqi yolları qiymətləndirmək üçün şirkət müqaviləsini, hesab qeydlərini və mübahisəli əməliyyatları birlikdə nəzərdən keçirə bilərik.
İlk müraciətdə hadisənin qısa xülasəsi və mühüm tarixlər kifayətdir. Sənədləri yalnız vəkillərimizin tələbi ilə, onların bildirdiyi əlaqə kanalı vasitəsilə göndərin. Şifrə, birdəfəlik kod və ya pul kisəsinin açarını paylaşmayın.
Mənbələr və qanunvericilik
6102 saylı Türk Ticarət Qanunu
6098 saylı Türk Borclar Qanunu
Bu material Türkiyə hüququ barədə ümumi məlumat məqsədi daşıyır. Konkret hüquqi müdafiə vasitələri, müddətlər və prosessual addımlar hər bir işin sənədləri və halları nəzərə alınmaqla ayrıca qiymətləndirilməlidir. Şəkil illustrativ xarakter daşıyır.
Əlaqəli məqalələr
Ödənilməmiş kommersiya hesab-fakturası
Şirkət e-poçtu saxtalaşdırılıb
İxtisas sahəsi: Korporativ və kommersiya hüququ.